فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١ - مناقشه مؤلف در فرموده مصنف(ره)

و امّا فضيلت از جهت غايت:

زيرا غايت مترتّب بر اينعلم كمال نفس و تحلّى آن بفضائل و تخلّى آن از

رذائل است و اين خود از اكمل و افضل غايات و مقاصد مى‌باشد.

مناقشه مؤلّف در فرموده مصنّف (ره)

مؤلّف گويد:

در تمام ادلّه‌ايكه براى افضليّت علم حكمت تا باينجا نقل شد مى‌توان‌

مناقشه و خدشه نمود:

امّا در دليل اوّل:

مى‌گوئيم: يقين و جزم شرافت ذاتى ندارد بلكه بلحاظ طريقيّت و آليّتى‌

كه در او است اين شرافت را بالعرض كسب نموده پس در واقع شرافت از آن مؤدّا

و ما يصل الطّريق اليه مى‌باشد.

پس اگر فرض كرديم قطع و جزمى نسبت به مؤدّا خطا رفته و احيانا

باعث هلاكت قاطع گردد و در مقابل ظنّى كه آنهم باعتبار طريقيزت مطلوب و

شريف است بصواب رفته و باعث انجاء و فلاح شود هرگز قطع مذكور را بر ظنّ‌

مزبور نتوان ترجيح داد، پس شرافت و يقين و كلّيّه حالاتى كه در انسان باين‌

لحاظ ملحوظ هستند اعتبارى و لحاظى بوده و در امور اعتبارى حكم بطور مطلق‌

نمودن از صواب بدور است.

و امّا در دليل افضليّت موضوع:

مى‌گوئيم: اينكلام در غايت متانت و صحّت است ولى در صورتيكه‌

موضوع سائر علوم از اعدام باشد و پرواضح است كه هيچ علمى داراى چنين‌

موضوعى نيست بلكه موضوع تمام علوم از امور وجوديّه است.

بلى در علم حكمت نفس وجود مورد كلام است و در علوم ديگر

موجودات خاصّه محلّ بحث واقع مى‌شوند ولى اينمقدار فرق نيز سبب فضيلت‌